Tri thức thể loại: KỊCH

THỂ LOẠI: KỊCH

1. KHÁI QUÁT VỀ THỂ LOẠI KỊCH

- Bản chất: Là loại hình nghệ thuật tổng hợp được sáng tác chủ yếu để biểu diễn trên sân khấu.

- Sự kết hợp:

+ Lĩnh vực văn học: Kịch bản.

+ Lĩnh vực sân khấu: Đạo diễn, diễn viên, âm thanh, ánh sáng, thiết kế mĩ thuật.

2. ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA KỊCH

a) Đối tượng phản ánh

- Chủ yếu là những mâu thuẫn, xung đột trong đời sống xã hội và con người.

- Xung đột kịch: Yếu tố quan trọng nhất tạo nên tính kịch và sự hấp dẫn (xung đột bên ngoài giữa nhân vật với nhân vật/hoàn cảnh; xung đột bên trong nội tâm, tâm trạng).

b) Hành động kịch

- Sự cụ thể hóa, triển khai của xung đột kịch do các nhân vật thực hiện.

- Qua hành động kịch, tính cách và phẩm chất nhân vật được bộc lộ rõ nét.

c) Cốt truyện

Phát triển theo diễn biến xung đột qua các giai đoạn chính:

d) Ngôn ngữ kịch

- Thể hiện qua lời thoại: Đọc thoại, đối thoại, bàng thoại (tự nói một mình hoặc vờ như khán giả/nhân vật khác không nghe thấy).

- Chức năng: Khắc họa tính cách, mang tính hành động (tranh luận, phản biện, thuyết phục) và có tính khẩu ngữ cao, gần gũi với đời sống.

II. MỘT SỐ LOẠI KỊCH TIÊU BIỂU

Kịch được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí; trong chương trình Ngữ văn THPT, trọng tâm tập trung vào hai thể loại chính: Bi kịch và Hài kịch.

1. BI KỊCH

a) Khái niệm và Mục đích

- Khái niệm: Thể loại trong đó nhân vật chính là người anh hùng hoặc nhân vật cao thượng, phải đối mặt với những xung đột gay gắt không thể hóa giải, dẫn đến sự thất bại, đau khổ hoặc cái chết.

- Mục đích: Khơi gợi ở khán giả hai cảm xúc:

+ Thương cảm: Trước số phận đau khổ của nhân vật.

+ Khiếp sợ: Trước sự nghiệt ngã của hoàn cảnh.

 Dẫn tới sự thanh lọc cảm xúc trong tâm hồn người xem.

b) Đặc điểm chi tiết

- Về nội dung:

+ Xung đột trung tâm không thể giải quyết giữa ý chí cá nhân (khát vọng, phẩm giá, sự lựa chọn) với số phận/định mệnh (đặt nhân vật vào thế tiến thoái lưỡng nan).

+ Nhân vật thường cao thượng, dũng cảm, đại diện cho giá trị tinh thần cao quý; chấp nhận đau khổ hoặc cái chết như sự chuộc lỗi hay minh chứng cho sự cao cả.

+ Bi kịch là sự tán dương phẩm giá con người trong cuộc đấu tranh chống lại định mệnh.

-        Về hình thức nghệ thuật:

+ Cấu trúc: Chặt chẽ, nghiêm ngặt (mở đầu  phát triển  đỉnh điểm  tháo gỡ  kết thúc).

+ Ngôn ngữ: Trang trọng, hùng hồn; sử dụng tối đa đọc thoại (để bộc lộ giằng xé nội tâm, xung đột bên trong) và đối thoại sắc sảo, kịch tính.

2. HÀI KỊCH

a) Khái niệm và Mục đích

- Khái niệm: Thể loại khắc họa những khía cạnh trái khoáy, khôi hài của cuộc sống, những hành vi lố bịch, thiếu sót của con người hoặc xã hội.

- Mục đích: Mang lại tiếng cười sảng khoái, đồng thời châm biếm, phê phán thói hư tật xấu và hiện tượng tiêu cực để con người nhận ra và sửa chữa sai lầm.

b) Đặc điểm chi tiết

- Về nội dung:

+ Xung đột nảy sinh từ sự lệch lạc giữa bản chất và hình thức, giữa lời nói và hành động, giữa khát vọng và khả năng thực tế.

+ Nhân vật thường là người bình thường mang thói xấu (keo kiệt, đạo đức giả, tự cao, ngớ ngẩn), là nạn nhân của sự lố bịch do chính họ hoặc hoàn cảnh tạo ra.

+ Mang tính thời sự, xã hội cao; hướng con người tới việc thanh lọc tâm hồn, từ bỏ thói hư tật xấu.

-        Về hình thức nghệ thuật:

+ Thủ pháp gây cười: Phóng đại thói xấu, hành động lố bịch, lặp lại hành động/lời nói ngu dốt, kết hợp hành động gây cười mang tính hình thể (té ngã, va chạm).

+ Ngôn ngữ: Đa dạng, sinh động, gần gũi (tiếng lóng, lời châm biếm, chơi chữ, từ ngữ kỳ quặc).

+ Cấu trúc: Lỏng lẻo hơn bi kịch, linh hoạt, có hậu; kết thúc thường là sự hòa giải, lập lại trật tự bị xáo trộn và hướng đến điều tốt đẹp.