Yêu cầu về Đọc hiểu văn bản

I. YÊU CẦU TỔNG QUÁT (Theo CTGDPT 2018, môn Ngữ văn)

1. Năng lực ngôn ngữ

- Kỹ năng đọc - hiểu nâng cao: Vận dụng linh hoạt kiến thức tiếng Việt, bối cảnh lịch sử - xã hội, tư tưởng, triết học và thẩm mĩ để tiếp nhận các văn bản khó. Biết phân tích, đánh giá nội dung và hình thức (đặc biệt là sự sáng tạo trong ngôn ngữ, cách viết, kiểu văn bản).

- Hình thành tư duy độc lập: Có góc nhìn, tư duy riêng về con người và cuộc sống; nhận thức rõ vai trò, tác dụng của việc đọc sách đối với bản thân.

- Kỹ năng tạo lập văn bản:

+ Từ lớp 10 đến lớp 12, viết thành thạo các kiểu văn bản nghị luận và thuyết minh gắn với đời sống, định hướng nghề nghiệp; tuân thủ quy trình viết, kết hợp linh hoạt các phương thức biểu đạt, lập luận và yếu tố nghệ thuật.

+ Viết được các bài nghị luận phức tạp: phân tích, đánh giá, so sánh giá trị tác phẩm văn học; bàn về các vấn đề của giới trẻ với cấu trúc chặt chẽ, bằng chứng đa dạng từ nhiều nguồn.

+ Bài viết thể hiện đậm nét dấu ấn cá nhân: cảm xúc, trải nghiệm, tư tưởng, thái độ sống và cá tính riêng.

2. Năng lực văn học

- Phân tích và đánh giá: Đánh giá văn bản dựa trên phong cách nghệ thuật, lịch sử văn học và đặc trưng hình tượng. Nhận biết, phân tích sâu sắc các yếu tố: nội dung tư tưởng, ngôn ngữ văn học, cốt truyện, nghệ thuật kể chuyện, phong cách của từng thời kỳ (dân gian, trung đại, hiện đại) và của các tác giả, tác phẩm lớn.

- Kiến thức lịch sử văn học: Nắm vững bức tranh tổng quát về lịch sử văn học dân tộc (tiến trình phát triển, các đề tài/chủ đề lớn, tác giả/tác phẩm tiêu biểu, giá trị nội dung và hình thức) để vận dụng vào việc đọc hiểu tác phẩm.

II. YÊU CẦU CỤ THỂ

1. Đọc hiểu văn bản

1.1. Đọc hiểu văn bản văn học

- Đọc hiểu nội dung: Nắm bắt nội dung bao quát; phân tích các chi tiết tiêu biểu, nhân vật, sự kiện và mối quan hệ giữa chúng trong tính chỉnh thể của tác phẩm. Đánh giá chủ đề, tư tưởng, thông điệp, giá trị nhận thức – giáo dục – thẩm mĩ, cũng như các triết lí nhân sinh.

- Đọc hiểu hình thức: Nhận biết và phân tích đặc trưng thể loại qua từng giai đoạn và loại hình:

+ Văn học dân gian - trung đại: Sử thi, thần thoại, chèo, tuồng, truyện thơ dân gian và truyện thơ Nôm.

+ Văn học hiện đại: Truyện ngắn (ngôi kể, điểm nhìn), truyện truyền kì (yếu tố kì ảo), tiểu thuyết (hiện đại, hậu hiện đại), thơ trữ tình (tượng trưng, siêu thực, cấu tứ, vần nhịp), bi kịch và hài kịch (xung đột, hành động, hiệu ứng thanh lọc).

+ Thể loại khác: Tùy bút, tản văn, phóng sự, nhật kí, hồi kí (sự kết hợp giữa tự sự - trữ tình, hư cấu - phi hư cấu).

-        Liên hệ, so sánh, kết nối:

+ Đọc hiểu tác phẩm của các tác giả lớn (Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Chí Minh).

+ Đặt tác phẩm vào bối cảnh lịch sử, văn hóa để đánh giá tác động của nó tới người đọc và đời sống xã hội.

+ So sánh hai văn bản cùng đề tài ở các giai đoạn khác nhau hoặc thuộc hai nền văn hóa khác nhau; vận dụng trải nghiệm sống để phê bình, đánh giá văn học.

1.2. Đọc hiểu văn bản nghị luận

+ Đọc hiểu nội dung: Xác định và phân tích luận đề, luận điểm, lí lẽ, bằng chứng tiêu biểu; chỉ rõ mục đích, thái độ, tình cảm và quan điểm của người viết. Tiếp nhận văn bản bằng tư duy phản biện.

+ Đọc hiểu hình thức: Phân tích cách sắp xếp luận điểm, việc sử dụng các thao tác lập luận (chứng minh, giải thích, bình luận, so sánh, phân tích, bác bỏ), các biện pháp tu từ và ngôn ngữ biểu cảm.

+ Liên hệ, so sánh, kết nối: Đặt văn bản vào bối cảnh lịch sử - xã hội để hiểu sâu sắc hơn; thể hiện quan điểm đồng tình hoặc phản đối kèm theo lí giải thuyết phục dựa trên trải nghiệm cá nhân.

1.3. Đọc hiểu văn bản thông tin

- Đọc hiểu nội dung: Suy luận mối liên hệ giữa các chi tiết, dữ liệu để nắm bắt thông tin cốt lõi, đề tài và quan điểm của tác giả.

- Đọc hiểu hình thức: Nhận biết các dạng văn bản tổng hợp (lồng ghép miêu tả, biểu cảm, nghị luận); sự kết hợp giữa ngôn ngữ và phương tiện phi ngôn ngữ (hình ảnh, biểu đồ,...); phân biệt dữ liệu sơ cấp và thứ cấp để đánh giá độ tin cậy.

- Liên hệ, so sánh, kết nối: Nêu ý nghĩa của văn bản đối với bản thân; bày tỏ thái độ đồng tình/không đồng tình; so sánh hiệu quả biểu đạt giữa văn bản dùng thuần ngôn ngữ và văn bản kết hợp phi ngôn ngữ.